Hội chứng cai nicotine là lý do khiến nhiều người quay lại với vape hay thuốc lá chỉ sau vài ngày. Cảm giác khó chịu có thật và đôi khi rất mạnh. Hiểu rằng nó là phản ứng tạm thời của cơ thể sẽ giúp bạn bình tĩnh hơn khi nó xuất hiện.
Chúng tôi viết bài này cho người đang chuẩn bị bỏ, người đang trong tuần đầu khó khăn và cả người thân muốn giúp. Mọi thông tin mang tính tham khảo. Với triệu chứng nặng, hãy gặp nhân viên y tế.
Các triệu chứng thường gặp của hội chứng cai nicotine
Khi ngừng nicotine, não phải thích nghi với việc thiếu một chất mà nó đã quen. Phản ứng này gây ra nhiều biểu hiện khác nhau, tuỳ từng người. Có người chỉ thấy nhẹ, có người chịu đựng khá vất vả.
Các triệu chứng hay gặp nhất gồm:
- Thèm nicotine mạnh, đặc biệt vào những giờ quen hít.
- Cáu gắt, bồn chồn, dễ nổi nóng với người xung quanh.
- Khó tập trung và hay quên.
- Lo âu hoặc tâm trạng thấp, có lúc buồn vô cớ.
- Mất ngủ hoặc ngủ không sâu giấc, hay thức giấc sớm.
- Ăn nhiều hơn, thèm đồ ngọt.
- Ho hoặc khô họng khi phổi bắt đầu tự làm sạch.
Ngoài ra, một số người than đau đầu, mệt mỏi hoặc rối loạn tiêu hoá nhẹ. Những biểu hiện này không có nghĩa là bạn đang ốm nặng. Chúng phản ánh cơ thể đang điều chỉnh lại.
Ở người trẻ, triệu chứng về cảm xúc thường nổi bật hơn. Các em có thể thấy dễ cáu, dễ khóc hoặc thu mình. Phụ huynh nên hiểu đây là phản ứng sinh học, và cần kiên nhẫn thay vì trách mắng.
Thời gian kéo dài và mức độ
Triệu chứng thường bắt đầu trong vòng vài giờ đến vài ngày sau lần dùng cuối. Nhiều người thấy khó chịu nhất trong khoảng tuần đầu tiên. Sau đó, mức độ giảm dần.
Cơn thèm có thể còn xuất hiện lẻ tẻ trong nhiều tuần, đôi khi nhiều tháng, nhất là khi gặp lại tình huống cũ. Đừng lo, điều đó không có nghĩa bạn đã thất bại. Cơn thèm đến rồi sẽ qua, và các đợt sau thường nhẹ hơn.
Mức độ phụ thuộc vào nhiều yếu tố. Lượng nicotine bạn dùng mỗi ngày và thời gian đã dùng đều ảnh hưởng. Thiết bị cho hít liên tục có thể khiến cơ thể phụ thuộc mạnh hơn người chỉ dùng thỉnh thoảng. Tình trạng sức khoẻ tâm thần và mức độ hỗ trợ xã hội cũng có tác động.
Một ví dụ thường gặp: một cô gái dùng vape suốt hai năm, bỏ vào cuối tuần. Đến thứ Tư tuần sau, cô thấy cáu gắt và khó ngủ nhất. Nhưng sang tuần thứ ba, cô nhận ra mình ngủ ngon hơn và ít hồi hộp hơn. Bạn có thể kỳ vọng một diễn biến tương tự, dù tốc độ mỗi người mỗi khác.
Mẹo giảm khó chịu an toàn
Không có phép màu, nhưng có nhiều cách giúp đường đi nhẹ nhàng hơn. Điều quan trọng nhất là chuẩn bị trước thay vì chờ cơn thèm đến mới xoay xở.
Với cơn thèm, hãy thử hít thở sâu, uống nước, nhai kẹo không đường hoặc đi bộ vài phút. Các cách này giúp bạn “lướt” qua cơn thèm thay vì chống lại nó. Hầu hết cơn thèm giảm đi sau vài phút.
Với mất ngủ và cáu gắt, hãy giữ giờ ngủ đều, hạn chế cà phê vào buổi chiều và tránh màn hình sáng trước khi ngủ. Cà phê đáng chú ý vì cơ thể xử lý caffeine khác đi khi bỏ thuốc, nên có thể bạn thấy bồn chồn hơn với cùng một lượng quen thuộc.
Vận động đều đặn là công cụ rất tốt. Đi bộ nhanh, chạy nhẹ hay tập yoga đều giúp giảm lo âu và cải thiện giấc ngủ. Hãy chọn thứ bạn thích để duy trì.
Cuối cùng, đừng ngại nhờ người hỗ trợ. Nói thật với bạn bè hoặc gia đình rằng bạn đang trong giai đoạn khó. Họ sẽ hiểu và điều chỉnh cách cư xử. Bạn có thể tham khảo lộ trình tổng thể ở bài cai nicotine từng bước.
Nếu cần dùng thuốc hỗ trợ, hãy hỏi bác sĩ trước. Một số liệu pháp có thể giảm triệu chứng nhưng cần đúng chỉ định.
Dấu hiệu cần đi khám
Phần lớn triệu chứng cai là tạm thời và không nguy hiểm. Tuy nhiên, có những tình huống bạn nên gặp nhân viên y tế sớm. Đừng chờ đợi hay tự xoay xở.
Hãy đi khám nếu bạn có ý nghĩ tự làm hại bản thân, hoặc cảm giác buồn chán, tuyệt vọng kéo dài nhiều ngày. Với tình trạng này, hãy tìm đến cơ sở y tế hoặc người thân ngay lập tức. Bạn không phải chịu đựng một mình.
Cũng nên đi khám nếu mất ngủ nặng kéo dài, lo âu dữ dội khiến bạn không sinh hoạt bình thường, hoặc có bệnh nền như tim mạch, hen suyễn, tiểu đường. Các bệnh nền có thể thay đổi khi bạn ngừng nicotine, và bác sĩ cần theo dõi.
Phụ nữ mang thai hoặc cho con bú cần tham vấn bác sĩ trước khi dùng bất kỳ liệu pháp hỗ trợ nào. Còn với học sinh, hãy để gia đình biết và cùng đưa em đến cơ sở y tế phù hợp.
Để tìm nơi tư vấn, hãy xem bài tư vấn cai nghiện ở đâu tại Việt Nam. Thông tin tham khảo từ các tổ chức y tế có trên trang của WHO và cổng thông tin Bộ Y tế.
Hội chứng cai nicotine là một chặng đường, không phải điểm dừng. Mỗi ngày bạn vượt qua là một bước gần hơn tới việc thoát khỏi lệ thuộc. Hãy kiên nhẫn với bản thân và ghi nhận từng tiến bộ dù rất nhỏ.
