Vape trong trường học là vấn đề mà nhiều giáo viên và ban giám hiệu đang lo lắng. Thiết bị nhỏ, ít mùi và dễ giấu khiến việc phát hiện khó khăn. Bài viết gợi ý cách nhà trường hiểu quy định và xử lý khi phát hiện. Cách làm nghiêng về giáo dục, hỗ trợ và phối hợp với gia đình.
Chúng tôi không thay thế văn bản chỉ đạo của ngành giáo dục. Hãy xem nội dung dưới đây như gợi ý thực hành. Bạn nên đối chiếu với hướng dẫn chính thức của ngành giáo dục.
Vì sao vape trong trường học cần được ngăn chặn sớm
Học sinh ở độ tuổi dễ tò mò và dễ chịu ảnh hưởng từ bạn bè. Não bộ của các em còn đang phát triển, nên nicotine có thể gây nghiện nhanh và ảnh hưởng đến học tập. Bạn có thể đọc thêm ở bài nhận biết học sinh dùng vape.
Từ 01/01/2025, Nghị quyết 173/2024/QH15 cấm sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu và sử dụng thuốc lá điện tử tại Việt Nam. Ngoài ra, pháp luật về phòng chống tác hại của thuốc lá cấm hút thuốc trong khuôn viên trường học. Như vậy, vape trong trường vi phạm nhiều lớp quy định cùng lúc.
Một ngôi trường là nơi bố mẹ gửi gắm con. Khi vape xuất hiện, nguy cơ không chỉ nằm ở một học sinh. Nó có thể lan qua nhóm bạn, qua lời rủ rê, qua những câu chuyện “ai cũng dùng cả”. Ngăn chặn sớm vì thế rất quan trọng.
Trách nhiệm của ban giám hiệu và giáo viên
Ban giám hiệu có thể bắt đầu bằng việc ban hành quy định rõ ràng. Nội dung nên nêu: không mang, không dùng, không cho mượn thiết bị trong trường, và quy trình xử lý khi phát hiện. Quy định cần được phổ biến cho học sinh và phụ huynh ngay từ đầu năm học.
Giáo viên chủ nhiệm là người gần gũi nhất với học sinh. Thầy cô có thể để ý những thay đổi về hành vi, sức khoẻ và quan hệ bạn bè. Quan trọng hơn, thầy cô nên là nơi các em dám nói thật mà không sợ bị quát mắng.
Giáo dục phòng ngừa nên được tích hợp vào sinh hoạt lớp, giờ giáo dục sức khoẻ, hoạt động ngoại khoá. Cách hiệu quả là để học sinh thảo luận, tự đặt câu hỏi thay vì nghe giảng một chiều. Các em dễ tin những gì mình tự rút ra hơn là điều bị áp đặt.
Nhân viên y tế học đường cũng giữ vai trò chủ chốt. Họ có thể tư vấn ban đầu và hướng dẫn học sinh hoặc phụ huynh đến cơ sở y tế phù hợp khi cần. Nhà trường nên giữ liên hệ thường xuyên với trạm y tế địa phương.
Môi trường vật chất
Nhà trường nên rà soát các khu vực khuất tầm nhìn như nhà vệ sinh, cầu thang, sân sau. Tăng cường giám sát ở những chỗ này giúp giảm cơ hội dùng lén. Tuy nhiên, giám sát chỉ là một lớp. Nếu thiếu giáo dục, các em sẽ tìm chỗ khác.
Quy trình xử lý khi phát hiện học sinh
Khi phát hiện, điều đầu tiên là giữ bình tĩnh. Phản ứng quá gay gắt có thể khiến em giấu kỹ hơn. Giáo viên nên trao đổi riêng với em, ở nơi kín đáo, tránh làm em xấu hổ trước lớp.
Một quy trình gợi ý gồm các bước sau:
- Tạm giữ thiết bị theo quy định của trường và lập biên bản ngắn gọn.
- Trò chuyện riêng với học sinh để hiểu em dùng từ khi nào, vì sao và có thấy khó chịu khi không dùng hay không.
- Báo cho gia đình trong thời gian sớm nhất và mời phụ huynh đến trao đổi.
- Hướng dẫn gia đình đưa em đến cơ sở y tế nếu có dấu hiệu nghiện.
- Theo dõi, động viên em trong những tuần sau đó.
Về hình thức kỷ luật, mỗi trường căn cứ nội quy và hướng dẫn của ngành giáo dục. Chúng tôi khuyến nghị ưu tiên biện pháp giáo dục và hỗ trợ cai thay vì chỉ trừng phạt. Một học sinh bị đuổi khỏi lớp có thể quay lại với thói quen cũ nhanh hơn một em được hỗ trợ.
Nếu có dấu hiệu em lấy thiết bị từ nguồn bán, nhà trường nên báo cơ quan chức năng địa phương. Đó là việc bảo vệ chính các em khỏi nguồn cung bất hợp pháp. Thông tin về quy định có thể xem ở bài hành vi bị xử phạt khi mua bán vape.
Phối hợp với gia đình
Nhà trường và gia đình cần nói cùng một thông điệp. Nếu thầy cô nói khác bố mẹ, em sẽ thấy mâu thuẫn và dễ viện cớ. Buổi họp phụ huynh là dịp tốt để chia sẻ thông tin, kèm tài liệu ngắn gọn.
Khi trao đổi với phụ huynh, giáo viên nên nói rõ mục tiêu là giúp em. Hãy tránh ngôn từ quy kết như “con bạn hư”. Nên mô tả cụ thể điều đã quan sát được và đề xuất bước tiếp theo.
Phụ huynh cần được hướng dẫn cách trò chuyện với con. Bài cách nói chuyện với con về vape mà không cãi vã có thể được chia sẻ như tài liệu tham khảo. Với thông tin y tế chính thống, nhà trường có thể dẫn cổng thông tin Bộ Y tế và trang thông tin của WHO.
Cuối cùng, hãy ghi nhận cả những nỗ lực nhỏ. Một học sinh thừa nhận và đồng ý thử bỏ đã làm được một bước rất khó. Lời động viên đúng lúc từ thầy cô nhiều khi có sức nặng hơn mọi biện pháp kỷ luật.
