Khi nói về hút thuốc, hầu hết chúng ta nghĩ đến phổi, tim mạch và nicotine. Ít người nghĩ đến chuyện cháy nhà. Thế nhưng tàn thuốc lá rơi vào chăn nệm và pin của thiết bị thuốc lá điện tử quá nhiệt đều là nguồn gây cháy có thật trong gia đình. Bài viết này giúp bạn nhận ra dấu hiệu nguy hiểm, biết việc cần làm ngay và chuẩn bị nhà mình an toàn hơn.
Vì sao hút thuốc là nguồn cháy hay bị xem nhẹ
Một tàn thuốc chưa tắt hẳn có thể âm ỉ rất lâu trong chăn, gối, ghế sofa hoặc đống quần áo. Nó không bùng lên ngay. Người hút thường đã ngủ hoặc đã ra khỏi phòng khi lửa bắt đầu lan. Lực lượng phòng cháy chữa cháy nhiều lần nhắc rằng thuốc lá cháy dở, vứt bừa là một nguyên nhân hay gặp của các vụ cháy trong nhà ở.
Thuốc lá điện tử mang thêm một rủi ro khác. Thiết bị dùng pin lithium, loại pin chứa nhiều năng lượng trong thân nhỏ. Khi pin bị hư, bị va đập, sạc không đúng bộ sạc hoặc là hàng không rõ nguồn gốc, pin có thể nóng lên, phồng rồi bốc cháy. Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) có trang thông tin riêng về các sự cố cháy nổ liên quan đến pin của loại thiết bị này. Bài viết không nêu số liệu cụ thể vì con số thay đổi theo từng thời điểm báo cáo.
Mục đích không phải là gây hoang mang. Khi trong nhà có người hút thuốc hoặc có thiết bị pin tích trữ, việc phòng cháy nên được nghĩ đến thường xuyên như chuyện sức khỏe.
Pin thuốc lá điện tử: dấu hiệu nguy hiểm và việc cần làm ngay
Một chiếc pin sắp có sự cố thường báo trước bằng vài dấu hiệu mà mắt và mũi có thể nhận ra.
- Thiết bị nóng lên bất thường dù không dùng hoặc đang sạc.
- Thân pin phồng lên, nứt vỏ hoặc biến dạng.
- Có chất lỏng rỉ ra từ thân thiết bị.
- Mùi khét hoặc mùi hóa chất lạ, đôi khi kèm tiếng xì nhẹ.
Khi thấy một trong các dấu hiệu trên, cần tránh xa và không cầm vào thiết bị, nhất là khi nó đang nóng. Nếu có thể ngắt nguồn mà không phải lại gần, hãy rút sạc khỏi ổ cắm. Đưa mọi người, đặc biệt là trẻ nhỏ, ra khỏi khu vực. Nếu đã có khói hoặc lửa, gọi ngay 114 và rời khỏi nhà trước, không cố cứu đồ đạc.
Bài viết không hướng dẫn cách dùng hay cách sạc để “dùng cho an toàn”, vì mục đích là giúp người đọc hiểu rủi ro và có lối thoát. Cách giảm rủi ro chắc chắn nhất vẫn là không sử dụng.
Quy định hiện hành về thuốc lá điện tử tại Việt Nam
Theo Nghị quyết 173/2024/QH15 của Quốc hội, thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng bị cấm kinh doanh từ năm 2025, bao gồm sản xuất, mua bán và nhập khẩu. Để nắm rõ từng nội dung, bạn có thể đọc bài quy định cấm kinh doanh thuốc lá điện tử năm 2025, bài này giải thích bằng ngôn ngữ dễ hiểu hơn văn bản gốc.
Còn thiết bị và pin đã qua sử dụng thì sao? Pin lithium không nên vứt chung với rác sinh hoạt, vì khi bị ép trong xe rác nó có thể gây cháy. Bạn nên tìm điểm thu gom pin hoặc rác điện tử của địa phương, và hỏi chính quyền khu phố nếu chưa biết điểm nào gần nhà.
Nhà có con tuổi học trò: nên để ý điều gì
Với phụ huynh, chuyện cháy nổ còn gắn với một lo ngại lớn hơn: con có đang dùng thuốc lá điện tử mà gia đình không biết hay không. Những vật dụng lạ trong phòng con như bộ sạc không rõ hãng, pin rời, hay thiết bị nhỏ giấu trong hộp bút có thể là dấu hiệu, nhưng chưa đủ để kết luận.
Thay vì lục đồ và trách mắng, phụ huynh nên bắt đầu bằng một cuộc trò chuyện nhẹ nhàng sau bữa cơm, hỏi con suy nghĩ thế nào về chuyện bạn bè dùng, rồi cùng nói về rủi ro, trong đó có nguy cơ cháy nổ từ pin. Bài cách nhận biết học sinh dùng vape liệt kê những thay đổi về thói quen, đồ dùng và sức khỏe mà phụ huynh, giáo viên nên chú ý, kèm gợi ý cách mở lời không phán xét.
Nếu con thừa nhận, phụ huynh cần giữ bình tĩnh. Điều con cần lúc đó là có người lớn lắng nghe trước khi bất kỳ quyết định nào được đưa ra.
Nếu đã có cháy: những việc cần làm trong vài phút đầu
Khi lửa đã xuất hiện, thời gian là yếu tố quan trọng nhất. Hướng dẫn chung của lực lượng phòng cháy chữa cháy khá thống nhất: báo động cho mọi người trong nhà, gọi 114 và thoát ra ngoài. Chỉ nên thử dập lửa khi đám cháy còn rất nhỏ, người thử đứng gần lối ra và có sẵn bình chữa cháy phù hợp.
Với đám cháy nghi do pin lithium, không nên lại gần để tự xử lý, vì pin có thể tiếp tục nóng lên và bùng lại sau khi tưởng đã tắt. Hãy giữ khoảng cách và chờ lực lượng chuyên trách. Khói là nguyên nhân gây hại lớn nhất trong nhiều vụ cháy nhà, nên khi thoát ra hãy cúi thấp, che mũi bằng khăn ẩm nếu có, và đóng cửa phía sau để hạn chế khói lan.
Sau khi ra ngoài, không quay vào lấy đồ. Với người già, trẻ nhỏ hoặc người khó di chuyển, hãy đưa họ ra trước và thông báo rõ cho lực lượng cứu hỏa biết còn ai ở trong nhà.
Chuẩn bị phòng cháy cho cả nhà
Dù trong nhà không ai hút thuốc, một số việc nhỏ sau vẫn đáng làm. Có thể làm từng việc trong vài cuối tuần, không cần làm hết cùng lúc.
- Lắp thiết bị báo khói ở phòng ngủ và gần bếp, thử pin báo khói định kỳ.
- Đặt một bình chữa cháy nhỏ ở nơi dễ lấy và cả nhà biết cách sử dụng.
- Thống nhất lối thoát và điểm tập trung bên ngoài nhà, nhất là với người già và trẻ nhỏ.
- Không cắm quá nhiều thiết bị vào một ổ cắm, và không sạc pin dưới gối hoặc trên giường.
Ngoài ra, nên lưu bản chụp các giấy tờ khó làm lại như sổ đỏ, hộ chiếu, giấy khai sinh. Nhiều gia đình cất bản gốc trong két chống cháy thay vì ngăn kéo gỗ. Muốn sắp xếp hồ sơ gọn gàng hơn, bạn có thể tham khảo các mẹo sắp xếp giấy tờ gia đình.
Với nhà vẫn có người hút: gạt tàn nên là loại thành cao, làm từ vật liệu không cháy, và đổ tàn vào nơi không có giấy hay vải. Không hút thuốc khi nằm trên giường, nhất là lúc buồn ngủ hoặc sau khi uống rượu bia.
Bỏ thuốc là cách giảm rủi ro tận gốc
Nếu bạn đang dùng, bài viết này không nhằm chỉ trích bạn. Nicotine gây phụ thuộc mạnh, và nhiều người đã thử bỏ nhiều lần trước khi thành công. Việc bạn đang tìm hiểu về rủi ro đã là một bước đầu.
Khi bỏ hẳn, bạn giảm đồng thời ba rủi ro: sức khỏe, cháy nổ và pháp lý. Giai đoạn đầu có thể gặp hội chứng cai nicotine như cáu gắt, khó ngủ, thèm thuốc. Đây là phản ứng bình thường của cơ thể và sẽ giảm dần. Nếu cần một lộ trình từng bước, bài cai nicotine từ đầu hướng dẫn cách chuẩn bị tinh thần, xử lý cơn thèm và nhờ người thân hỗ trợ. Với trường hợp nghiện nặng hoặc có bệnh nền, nên hỏi nhân viên y tế hoặc đường dây tư vấn cai thuốc của Bộ Y tế.
Một ngôi nhà không có khói thuốc và không có pin nóng lên trong ngăn kéo là điều nhiều gia đình mong muốn. Có thể bắt đầu từ việc nhỏ nhất đang làm được.